Tiếng Việt
Tết 2018  ·· * ··  Chúc Mừng Năm Mới Năm Mậu Tuất  ·· * ··  
   
GOOGLE DỊCH
BẢN ĐỒ THẾ GIỚI
KHÁCH THĂM VIẾNG
423,032

TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN

16 Tháng Tám 201512:00 SA(Xem: 839)


1-large

Bạn có biết! Trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam hiện nay đang có 1.417 địa điểm có di tích thờ cúng các Vua Hùng và các nhân vật liên quan đến thời đại Hùng Vương?
Trong các hình thái tín ngưỡng dân gian, thì tín ngưỡng thờ cúng Tổ Tiên là một loại hình tín ngưỡng cổ truyền mang tính phổ quát của người Việt Nam, là nét đặc sắc trong Văn hóa Việt. Là người Việt Nam thì “mọi người đều thờ cúng Tổ Tiên, mọi người đều thờ Ông Bà”.

1- NGUỒN GỐC CỦA TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN

Cơ sở quan trọng đầu tiên cho việc hình thành bất cứ tôn giáo tín ngưỡng nào cũng là quan niệm tâm linh của con người về thế giới. Cũng như nhiều dân tộc khác, người Việt xuất phát từ nhận thức “vạn vật hữu linh” (mọi vật đều có linh hồn), và bắt đầu từ giới tự nhiên xung quanh mình.

Vì thế, loại Thần cổ sơ nhất được người ta sùng bái là các nhiên Thần, đặc biệt là: Thần cây, Thần núi, Thần sông ...
Bằng cách huyền thoại hóa, các vị nhiên Thần đã được:

- Mang khuôn mặt của con người (hiền hậu hay dữ tợn).
- Mang tâm lý của con người (vui mừng hay giận giữ).

Có thể nói việc nhân hóa các Thần tự nhiên đã tạo ra một bước chuyển cho việc hình thành hệ thống nhân hóa. Đây cũng chính là giai đoạn con người bắt đầu khám phá về bản thân mình.
Đến một thời điểm nào đó, mối quan hệ giữa cái hữu hình và cái vô hình, nhất là cái sống và cái chết đã làm con người bận tâm.

Vẫn với quan niệm vật linh kể trên, họ tin rằng trong mỗi con người đều có phần “hồn” và “vía”. Người ta cho rằng nếu người chết không được cung cấp đầy đủ sẽ trở thành “ma đói” lang thang, quấy nhiễu người sống. Các am chúng sinh lập ở cuối làng, hay lễ Vu lan (rằm tháng bảy) dành cho “thập chúng sinh” là những biểu hiện mong muốn chia sẻ, an ủi những linh hồn bơ vơ, thiếu đói không có người cúng tế.

Một hiện tượng khá bí ẩn nhưng rất được con người tin tưởng đó là: âm phủ & người chết phù trợ cho người sống.

Mối quan hệ giữa những người sống và những người chết cùng chung huyết thống lại càng gắn bó hơn. Trong vòng hai, ba đời thì đó còn là những kỷ niệm rất cụ thể và sâu sắc. Ông Bà, Cha Mẹ dù qua đời nhưng vẫn luôn hiện diện trong tâm tưởng của con cháu, và con cháu luôn cảm thấy trách nhiệm cả về vật chất lẫn tinh thần đối với họ. Niềm tin vào cái chết chẳng qua là một cuộc trở về gặp Tổ Tiên ... Ông Bà và Tổ Tiên có thể sẽ dõi theo, phù hộ độ trì cho con cháu, đã là cơ sở hình thành tín ngưỡng Thờ cúng Tổ Tiên.

Xã hội cổ truyền của người Việt cũng có những cơ sở kinh tế nhất định cho việc hình thành và duy trì tín ngưỡng Thờ cúng Tổ Tiên. Trước hết đó là nền kinh tế tiểu nông tự cung tự cấp. Đây chính là môi trường thuận lợi cho sự xuất hiện tín ngưỡng đa Thần. Xét về phương diện kinh tế, làng xã Việt Nam đã gần như một đơn vị độc lập và tương tự như thế, tế bào của nó là “hộ gia đình nhỏ”. Đây là nhân tố quan trọng gắn bó các thành viên của gia đình cùng một thế hệ và giữa các thế hệ. Mở rộng ra, các gia đình cư trú quần tụ theo họ, và nhiều họ tập hợp thành làng. Trước làng, con người không tồn tại với tư cách cá nhân mà dưới danh nghĩa gia đình dòng họ (những đơn vị huyết thống). Có thể nói nền kinh tế tiểu nông ấy là mảnh đất thuận lợi cho việc củng cố và phát triển ý thức Dân tộc cũng như tín ngưỡng Thờ cúng Tổ Tiên ở làng xã.

Như vậy, tín ngưỡng Thờ cúng Tổ Tiên ra đời và duy trì trong những điều kiện lịch sử - xã hội nhất định. Từ hình thức liên minh cộng đồng nguyên thủy đến hình thức liên kết gia đình sơ khai theo trục huyết thống phái Nam đã là một chặng đường lịch sử khá dài. Theo con đường “chung tộc danh về phía Cha”, các Gia đình nhỏ liên kết lại với nhau thành Họ. Đây là loại đơn vị ngoại hôn vì các thành viên trong Họ liên kết với nhau bằng sợi dây huyết thống và cùng chung một vị Thủy Tổ.

Tín ngưỡng Thờ cúng Tổ Tiên ở người Việt đã hình thành, tồn tại và phát triển trên cơ sở quan niệm tâm linh và một nền tảng kinh tế xã hội tư tưởng khá bền vững. Có thể nói những yếu tố tâm linh có tính bản địa và mộc mạc đã được thể chế hóa, hợp pháp hóa nhờ hệ tư tưởng Nho Giáo và sự ủng hộ của các Vương Triều. Chính vì vậy, tín ngưỡng này đã được bảo tồn qua suốt tiến trình lịch sử nhiều biến động.

2- TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN LÀ GÌ

Tín ngưỡng của tục Thờ cúng Tổ Tiên là quan niệm về sự tồn tại của linh hồn và mối liên hệ giữa người đã chết và người sống (cùng chung huyết thống) bằng con đường hồn về chứng kiến, theo dõi hành vi của con cháu, quở trách hoặc phù hộ cuộc sống của họ. Trong tín ngưỡng này đạo lý là nội dung nổi trội.

Đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, một mặt con cháu bày tỏ lòng biết ơn đối với các bậc sinh thành, lúc họ đã chết cũng như khi còn sống. Mặt khác, nó cũng thể hiện trách nhiệm liên tục và lâu dài của con cháu đối với nhu cầu của Tổ Tiên. Trách nhiệm được biểu hiện không chỉ trong các hành vi sống (giữ gìn danh dự và tiếp tục truyền thống của gia đình, dòng họ, đất nước) mà còn ở trong các hành vi cúng tế cụ thể. Một học giả nước ngoài khi nghiên cứu về tín ngưỡng này ở nước ta đã nhận xét: “Các thành viên trong gia đình kính dâng các đồ cúng lễ là tuyệt đối cần thiết để cho linh hồn Tổ Tiên có được sự yên nghỉ thanh thản ở thế giới bên kia”.

Thờ cúng Tổ Tiên còn là hình thái tín ngưỡng có ý nghĩa lớn về mặt tổ chức cộng đồng trong xã hội truyền thống. Sống trong xã hội, xét theo cả trục dọc và trục ngang, con người không thể sống biệt lập, đơn độc:

- Theo trục dọc phụ hệ, Thờ cúng Tổ Tiên là sự nối tiếp liên tục các thế hệ: Ông Bà - Cha Mẹ - Bản thân. Mỗi con người phải có trách nhiệm thờ phụng bốn đời trước: Cao, Tằng, Tổ, Khảo (Kỵ, Cụ, Ông, Bố hay Sơ, Cố, Ông, Cha) và họ cũng tin rằng sẽ được con cháu bốn đời kế tiếp cúng giỗ.

- Theo trục ngang, Thờ cúng Tổ Tiên đã gắn bó con người trong mối liên kết dòng họ: họ Cha, họ Mẹ, họ Vợ (hoặc Chồng).

Với tư cách một tập thể (gồm cả người đang sống và người đã chết) gắn bó với nhau về huyết thống và thờ chung một Thủy Tổ, dòng họ có sức mạnh đảm bảo giá trị tinh thần cho mỗi thành viên của nó trong làng xã. Vai trò tổ chức liên kết cộng đồng của tín ngưỡng Thờ cúng Tổ Tiên còn rõ hơn khi ta xem xét vấn đề thờ Quốc Tổ.

Cả cộng đồng cư dân Việt Nam được củng cố bởi niềm tin có chung một cội nguồn “đồng bào”, đều là “con Lạc cháu Hồng”. Và đó cũng chính là sức mạnh giúp cho dân tộc ta vững vàng trước mọi sự đe dọa của giặc ngoại xâm Trung Quốc. Suốt từ thế kỷ XV, XVI đến nay, khi Hùng Vương được coi là Quốc Tổ, ý thức này đã đóng một vai trò vô cùng quan trọng đối với đời sống tâm linh của Dân Tộc.

Có thể nói, Thờ cúng Tổ Tiên là một tín ngưỡng dân gian của Dân Tộc có nguồn gốc từ xa xưa và mang đạo lý nhân ái uống nước nhớ nguồn trong tiến trình lịch sử, nó đã được các hệ tư tưởng Tôn giáo khác bổ sung hoàn chỉnh để thể chế hóa thành một thứ đạo: Đạo tổ tiên - Đạo Ông Bà.

3- NGHI THỨC THỜ CÚNG TỔ TIÊN

Tổ tiên theo quan niệm của người Việt Nam, trước hết là những người cùng huyết thống, như: Cha, Mẹ, Ông, Bà, Cụ, Kỵ v.v... là người đã sinh ra mình. Tổ Tiên cũng là những người có công tạo dựng nên cuộc sống hiện tại như các vị "Thành hoàng làng", các "Nghệ tổ".

Không chỉ thế, Tổ Tiên còn là những người có công bảo vệ làng xóm, quê hương, đất nước khỏi nạn ngoại xâm như Trần Hưng Đạo đã thành "Cha" được tổ chức cúng, giỗ vào tháng 8 âm lịch hàng năm. "Tháng 8 giỗ cha" ở rất nhiều nơi trong cộng đồng người Việt. Ngay cả "Thành hoàng" của nhiều làng cũng không phải là người đã có công tạo dựng nên làng, mà có khi là người có công, có đức với nước được các cụ xa xưa tôn thờ làm "thành hoàng".

Tổ Tiên trong tín ngưỡng của người Việt Nam còn là "Mẹ Âu Cơ", còn là "Vua Hùng", là người sinh ra các Dân tộc trong đại gia đình Việt Nam. Thờ cúng Tổ Tiên là hình thức tín ngưỡng mà thông qua nghi lễ thờ cúng nhằm xác lập "mối liên hệ" giữa người sống với người chết, giữa người ở thế giới hiện tại và thế giới tâm linh. Là sự thể hiện quan niệm về nhân sinh của người Việt Nam: "sự tử như sự sinh, sự vong như sự tồn".

Với người Việt Nam, chết chưa phải là hết, Tổ Tiên lúc nào cũng ở bên cạnh người sống, "như tại" trên bàn thờ mỗi Gia đình, động viên, trợ giúp cho con cháu trong cuộc sống thường ngày.

Nếu như Tôn giáo thường tuyệt đối hóa đời sống tinh thần, hướng con người về thế giới siêu thoát, thì tín ngưỡng Thờ cúng Tổ Tiên, tuy có hướng con người về với quá khứ, song lại rất coi trọng hiện tại và tương lai.
Đạo lý biết ơn và tiếp tục nối dõi truyền thống Tổ Tiên chỉ trở thành nội dung bên trong của tín ngưỡng khi đạo lý được bộc lộ thông qua các nghi thức có tính chất huyền bí, thiêng liêng. Các nghi thức Thờ cúng Tổ Tiên ở nước ta tuy phần lớn phỏng theo nghi lễ Nho giáo, nhưng lại có những yếu tố rất gần gũi với Phật giáo hay Đạo giáo. Mặt khác với tính chất một tín ngưỡng dân dã, các hành vi lễ thức thường được thực hiện theo tâm thức dân gian và cũng không hoàn toàn thống nhất ở các gia đình, các địa phương.

Thời gian cúng giỗ là những ngày húy kỵ của Tổ Tiên, những ngày Lễ, Tết trong năm. Ngoài ra, việc cúng giỗ Tổ Tiên cũng được tổ chức vào những ngày trong gia đình có sự kiện quan trọng như lấy vợ, làm nhà, tậu trâu, thi cử, đi xa, nhà có người ốm đau ...

Thông qua nghi lễ thờ cúng, người Việt Nam gửi gắm tình cảm biết ơn đối với Tổ Tiên: "Ăn quả nhớ kẻ trồng cây".
Và vì:

"Cây có gốc mới nở cành xanh ngọn,
Nước có nguồn mới bể rộng sông sâu".

Trong mỗi gia đình tín ngưỡng Thờ cúng Tổ Tiên dần dần trở thành đạo lý "uống nước nhớ nguồn", thành "đạo hiếu". Đạo hiếu là cái gốc của mỗi con người. Công Cha, nghĩa Mẹ như núi cao, nước nguồn cho nên:

- Phải hiếu thảo với Cha, Mẹ khi còn sống …
- Thành kính, biết ơn, tiếc thương khi Cha, Mẹ khuất núi về với Tổ Tiên.

Lòng hiếu thảo là giá trị đạo đức quý báu trong tín ngưỡng Thờ cúng Tổ Tiên của người Việt Namchúng ta:
"Tu đâu cho bằng tu nhà,
Thờ Cha, kính mẹ mới là đi tu"

NGUYỄN VÔ (Sưu Tầm)


2-large

Trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam hiện có 1.417 địa điểm có di tích thờ cúng các Vua Hùng và các nhân vật liên quan đến thời đại Hùng Vương.

3-large

Bàn thờ cúng Tổ Tiên. Cụ già mặc áo dài the cúng Tất Niên nhân dịp Tết Nguyên Đán

4-large

BÀN THỜ GIA TIÊN.

5-large

KẾT CẤU BÀN THỜ GIA TIÊN.

6-large

Bàn thờ Tổ Tiên được đặt chính giữa gian giữa ngôi nhà cổ

7-large

Tín ngưỡng Thờ cúng Tổ Tiên (hay còn được gọi là "Đạo" thờ cúng Tổ Tiên), từ lâu đả trở thành nếp sống trong mỗi gia đình người Việt Nam.

8-large

THÀNH KỈNH CÚNG BÁI TỔ TIÊN.

9-large

MINH HỌA, TÓM LƯỢC BÀI THỜ CÚNG TỔ TIÊN NÀY.

,



Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn