Tiếng Việt
Tết 2018  ·· * ··  Chúc Mừng Năm Mới Năm Mậu Tuất  ·· * ··  
   
GOOGLE DỊCH
BẢN ĐỒ THẾ GIỚI
KHÁCH THĂM VIẾNG
424,152

Thói Tính Người Việt (II)

17 Tháng Tám 201212:00 SA(Xem: 6035)

.

Mời các bạn đọc tiếp Phần II của bài Thói Tính Người Việt, tác giả Đàm Lan

7 – ĐẦU VOI ĐUÔI CHUỘT

blank

 Đây là một thói thường luôn thấy trong nhiều lĩnh vực, nhất là lĩnh vực sản suất hàng hoá. Hầu như bất kỳ một món hàng nào mới ra đời đều đạt kha khá về mặt chất lượng lẫn khối lượng. Để chiếm lĩnh thị trường, để gây uy tín, để thu hút khách hàng. Nhưng chỉ ít lâu sau thì món hàng ấy sẽ bé dần đi, chất lượng cũng giảm nhưng giá cả thì lại tăng. Hoặc có những thể thức chương trình khi bắt đầu thì xem ra vẻ hoành tráng bề thế lắm, nhưng khi diễn tiến sẽ mòn dần về sau. Càng về cuối càng giảm sút về mọi mặt, không ít sự phá sản vì nguyên do này. Không chỉ ảnh hưởng kinh tế mà nặng hơn là thể diện, nhân cách, uy tín. Cái sự lùi dần này không thể làm cho con người ta lớn lên được mạnh lên được, mà nó chỉ làm cho con người ngày càng thấp kém đi. Một người thấp kém hai người thấp kém, cả gia đình thấp kém cả xã hội thấp kém.

Cái sự đầu voi đuôi chuột này, xét ra cũng có vài nguyên nhân. Nếu về phía chủ quan thì khả năng tầm nhìn chưa tốt, nắm bắt những tín hiệu căn cơ chưa tốt, mới tính một mà chưa tính hai, mới thấy ngắn mà chưa nghĩ dài, hoặc các yếu tố về thời cơ, tiềm lực, chưa đủ đã vội triển khai. Vấn đề nữa là chiến lược thả thu. Ban đầu để gây sự chú ý, câu khách, sau khi đã đạt một phần tương đối rồi bắt đầu lấy lại. Cách tiền hậu bất nhất này hầu như không hiệu quả trong làm ăn, bởi không ai vui vẻ tiếp nhận một thứ hàng hoá khi biết mình như bị cho vào tròng như vậy. Còn một nguyên do nữa thuộc về khách quan. Khi tính toán trù bị tại một thời điểm có những yêu tố và bối cảnh tương đối thụân hợp, nhưng khi diễn biến thì nảy sinh một số tác động không nằm trong sự kiểm soát chủ động. Ví dụ bị động do nguyên liệu đầu vào chẳng hạn. Tuy nhiên, dù với bất kỳ lý do gì thì chuyện đầu voi đuôi chuột hoàn toàn không phải là chuyện đáng khen ngợi. Mà tính chất tráo trở của nó là điều gây phương hại nhiều mặt.

blank

8 – THƯỜNG TÌM CÁCH ĐỔ LỖI

Khi làm hỏng một việc gì, điều đầu tiên là tìm cách đổ lỗi, chối tránh trách nhiệm. Rằng chỉ vì thế nọ thế kia, chứ bản thân họ không có lỗi gì cả, và nếu không thế nọ không thế kia thì chắc chắn họ đã làm tốt. Tuy rằng luôn có sai số trong quá trình thực hiện, luôn có những tác động, diễn biến nảy sinh làm thay đổi những dự tính ban đầu. Nhưng chỉ là một phần nhỏ không đủ làm thay đổi phần lớn kết quả nếu khi bắt đầu người ta biết nhìn nhận thấu đáo mọi góc độ, tính toán xem xét cẩn thận những khả năng sai số có thể xảy ra. “Mưu sự tại nhân mà thành sự tại thiên”. Cho dù đó là một câu nói không sai, nhưng cứ vin vào ý nghĩ ấy mà vội vã hấp tấp trong hành động, không nhận thức rõ thực lực và trách nhiệm của bản thân với công việc, thì sự sai lầm đương nhiên phải xảy ra.

Nhiều khi, hậu quả đã rõ ràng thiệt hại, nhưng tinh thần khắc phục và trung thực nhận lỗi không có, lại quanh co đổ vấy khiến cho sự thiệt hại càng lớn hơn. Sự đổ lỗi này, xét theo một góc độ khác, có thể là hơi nặng nề ngôn ngữ một chút, đó là sự hèn nhát, thiếu dũng cảm, thiếu can đảm đương đầu, thiếu tinh thần trách nhiệm, vô lương tâm, nhấn mạnh thêm một chút là sự phá hoại. Đây cũng chính là điều gây hậu quả dây chuyền. Hãy thử ngẫm mà xem, có biết bao hệ luỵ hệ quả kéo theo từ những hậu quả dây chuyền ấy. Đúng là trong cuộc sống, không ai là không ít nhất một vài lần mắc sai lầm. Vấn đề là nhận thức và tinh thần chịu trách nhiệm. Sai lầm nhỏ thì còn có cơ hội điều chỉnh, sai lầm lớn thì đương nhiên phải gánh chịu hậu quả. Có thể bỏ qua cái sai ban đầu vì không cố ý, nhưng chuyện trốn tránh trách nhiệm đổ lỗi cho người khác để phạm sai thêm thì khó mà bào chữa. Và rõ ràng không dễ thuyết phục lòng tin của mọi người cho những việc tiếp theo, phần nào đó có thể xem như tự đóng cửa ngày mai của mình.

9 – THIẾU TRUNG THỰC

Đây là một thói tinh hết sức phổ biến. Đừng ai vội nhăn mặt cho là bị xúc phạm, mà hãy ngẫm xem đã. Cho dù không là tất cả, nhưng chiếm phần lớn trong tổng thể. Nhất là trong những lĩnh vực không thuộc trách nhiệm của cá nhân. Hầu hết những công việc được giao, thì điều đầu tỉên nghĩ đến là làm sao cho mau xong, và tư lợi ít nhiều cái đã. Khi hiệu quả và hậu quả thuộc về số đông thì lại càng mạnh tay trong việc gian lận để thủ lợi. Không chỉ một vài mà gần như toàn bộ các hình thái xã hội đều vướng phải yếu tố này. Lớn thì có cách của lớn, nhỏ thì có cách của nhỏ, cho dù bằng cách nào thì miễn có cái bỏ túi là được.

Thật đáng buồn đáng xấu hổ khi phải nói sự thiếu trung thực đã trở thành một thứ dân tính, một thứ dân tính tệ hại. Cái thứ dân tính này đã bộc lộ rõ hậu quả khi làm ăn với nước ngoài. Không ít những hợp đồng phải bồi thường nặng, mà đâu phải chỉ bồi thường là xong, mất niềm tin, mất uy tín, mất quốc thể. Để rồi sau đó phải gánh chịu sự xét nét, hạch hỏi, xem thường. Kể cả những người dân Việt sinh sống ở nước ngoài cũng gây ra nhiều điều tiếng, mất uy tín, mất giá trị, mất nhiều cơ hội làm ăn, mất sự tương quan hỗ trợ, mất thể cách dân tộc…

Nhiều cái mất như thế nhưng sao vẫn tồn tại ? Tồn tại như một nghiễm nhiên, dẫu có giỏi lấp liếm bao biện mấy đi nữa thì cũng không thể bôi xoá triệt để đi được. Có khác chăng về mặt cách thức chứ không thể thay đổi tính chất. Nhất là những hành vi trục lợi của chung. Hễ có một động thái gì dính dáng đến tiền nong mà có kẽ hở để thủ đoạn lợi dụng thì y như rằng. Vì vậy mà người ta luôn nhìn nhau bằng cái nhìn nghi kỵ trước tiên chứ không phải bằng cái nhìn thân thiện tin cậy. Và trong quá trình cuộc sống, không biết có bao nhiêu là tranh chấp kiện tụng và cả những hành xử mạnh tay gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng phần lớn cũng từ sự thiếu trung thực này. Tệ hại hơn là tính giả dối cứ như một sụ nghiễm nhiên phải có. Người ta giả dối ngay cả những lúc những chuyện không nhất thiết phải giả dối. Ví như có hỏi “Chuyện đó có gì ảnh hưởng đâu mà phải nói dối ?” “Có sao đâu, nói cho vui ấy mà”. Đa phần, khi nói dối đều nhằm một mục đích, và mục đích ấy đương nhiên là phục vụ lợi ích cá nhân mặt này hay mặt khác.

Người ta nói dối cứ trơn tru như chuyện bình thường không có gì phải áy náy. Để rồi hầu như tất cả những sự dối trá đều không mang lại điều tốt đẹp, thậm chí tự mình chuốc lấy hiểm nguy cho mình. Hẳn có ai đó đang phản biện “Vậy có những sự thật cần được bảo vệ bằng sự dối trá thì phải làm sao ?”. Vâng, đó là những ngoại lệ có thể được phép vì sự bắt đắc dĩ mà phải dối. Còn việc chấp nhận và yêu thích sự dối trá thì tin rằng không một ai trả lời là có. Tuy nhiên, nghịch lý ở chỗ, người ta ghét sự dối trá nhưng vẫn sống chung với sự dối trá. Nhiều cảnh huống người ta còn muốn tin vào sự dối trá hơn là tin vào sự thật. Nhưng cho dù sự thật có đau lòng đến mấy, thì cũng không thể che lấp nó mãi bằng dự dối trá được. Và những ai thích dối người cho dù với bất kỳ sự bao biện nào, thì cuối cùng họ cũng không thể nhận được một giá trị sống thật, mà chỉ có thể lãnh những hậu quả từ sự dối trá ấy mà thôi.

10 – TẬP TÍNH ĐÁM ĐÔNG

blank

Đây là một tập tính lâu đời và có sức ảnh hưởng cao nhất. Có vài từ khác để chỉ rõ vấn đề này : a dua, phong trào, hùa…Dường như trong mọi góc độ hành xử cuộc sống, cái gọi là vây cánh bè phái luôn tồn tại. Vốn con người luôn cảm giác mình nhỏ nhoi yếu đuối nên thường có tâm lý dựa dẫm, lại khi cần thiết phải đối đầu với những khó khăn thách thức thuộc hàng bề thế hơn mình, thì tâm lý này càng bộc lộ, và thế rồi “ta tầm ta nó tầm nó”.

Mặt khác, trong một đám đông cho một sự chọn lựa hay quyết định, luôn có ưu thế về mặt số lượng, điều này không đồng nghĩa chất lượng hay tính chính thống của vụ việc, mà chỉ cần hướng nào nhiều người đổ vào thì chạy theo cho chắc ăn. Có sai thì cũng cả đám sai chứ không phải mình mình. Vả lại, không theo đám đông mà nghiêng về số ít thì khó mà có sự bảo đảm an toàn mặt này hay mặt khác. Ở đâu có một đám đông tụ tập là lập tức đám đông ấy lại càng đông dần lên. Rồi khi có một đề quyết phải trái nghiêng về một bên nhưng chưa hề có sự thẩm định một cách chắc chắn, thì vô hình chung bên đang tạm chịu sự sai trái sẽ đương nhiên phải hứng chịu đòn hội đồng. Cho dù sự thể ấy chẳng gây thiệt hại gì đến số đông thì vẫn cứ mặc nhiên cái số đông ấy tha hồ tung tác dẫn đến sự mất kiểm soát, sai lệch hoàn toàn tính chất vốn có.

Và một ý niệm thường trực, cứ đông người ủng hộ thì đó là việc đúng, cho dù đã không ít bằng chứng cho thấy điều ngược lại. Tập tính đám đông này, xét cho cùng, là điều bất ổn. Khi bị một đám đông cuốn hút, người ta luôn bị động bởi luận tính cấp thời của sự vụ. Người ta không đủ bĩnh tĩnh kiên nhẫn và sáng suốt để suy ngẫm để nhận thức bản chất thật của vấn đề. Chính tập tính đám đông thiếu kiên nhẫn, thiếu suy xét cân nhắc đã tạo thuận lợi cho những yếu tố kích động lôi kéo dẫn dụ vào những mục đích bất thiện cho một mưu đồ cho một lợi ích cá nhân hay tổ chức nào đó, và phần thiệt hại đương nhiên thuộc về thành phần tham gia, cho dù khi hiểu ra có khi đã là quá muộn.

Một đám đông đương nhiên là hội tụ bởi rất nhiều cá nhân, mà đã cá nhân thì đương nhiên không thể hoàn toàn đồng hướng, lẽ tự nhiên dễ xảy ra tranh chấp, dễ mất cân bằng mất kiểm soát, dễ dẫn đến sự chen lấn xô đẩy dẫm đạp loạn đả, và rõ ràng gây ra sự thương tổn về nhiều mặt.

Tuy nhiên, vẫn không thể nào giảm hạn được chất xúc tác của tập tính đám đông, khi mỗi người không đủ tự tin, không đủ bản lĩnh, không đủ nhận thức, không đủ sự chín chắn điềm đạm để phán đoán được tính chất mà đám đông đang tụ tập kia là gì, bên cạnh đó là sự tò mò, là sự mỏng manh yếu ớt tâm lý của một cá nhân, vô hình chung tự mình trở thành lệ thuộc.

Không chỉ mang tính dẫn dắt nhất thời, mà về lâu dài, khiến con người ta có tâm lý ỷ lại, chờ đợi, ám ảnh, sợ sệt, cầu luỵ, vô thức hoá robot, yếu kém hệ thống tư duy, mất khả năng tự lực sáng tạo, tự đưa mình vào những phức tạp đôi khi là bế tắc vì không đủ điều kiện cần thiết để giải quyết vấn đề của chính mình. Thực tế cho thấy đã rất nhiều sai lầm xuất phát từ tâm lý đám đông.

11 – KHÔN VẶT

 Khôn vặt hay còn gọi là khôn lỏi. Đây là cái khôn giỏi tính toán chuyện ăn người hơn người trong khoảng khắc hay trong một thời gian ngắn, nhưng lại mang tính bất minh, gian giảo. Chỉ cần thấy đạt được một chút lợi nhuận béo bở nào đấy là cảm thấy vui sướng thoả mãn và cười cợt người là ngu dại. Có biết đâu cái tính khôn vặt này là sự biểu hiện bản chất con người một cách rõ rệt nhất. Đó là những con người tiểu kỷ, chỉ biết cái lợi cho mình, không quan tâm đến những người chung quanh, không cần biết mình phải đối xử với mọi người thế nào, chỉ cần biết điều gì có lợi cho mình thì làm, không thì lánh mặt hay thoái thác. Lại thêm sự toan tinh tham lam, thường tìm những cách thủ lợi bằng bất kỳ tiểu xảo nào có thể, luôn có tâm lý mưu đoạt của người. Đồng hành với cái tính này là sự vụn vặt nhỏ mọn cố chấp đố kỵ và bảo thủ và đương nhiên cả cái gọi là “xấu bụng”. Người khôn vặt cứ tưởng mình là khôn ngoan giỏi giang, đâu biết rằng : tham một bát bỏ một mâm. Là vì chỉ nhăm nhăm vào cái lợi nhỏ trước mắt mà không hề nghĩ chuyện phải gây dựng lâu dài, nên không thể bền vững các mối tương quan trong công việc làm ăn để mất nhiều cơ hội lớn phát triển về sau.

http://halida.com.vn/Upload/News/2010/02/0902/3_3.jpg

12 – THÍCH TIN CÁI XẤU HƠN CÁI TỐT

http://www.dunglac.org/upload/article/1258550830.jpg

 Đây là một xu hướng thấy rất rõ từ suốt bao lâu nay. Cứ có thông tin gì về những việc làm xấu gây tổn hại cho một hoặc nhiều người, hoặc những vụ việc bê bối dở tệ gọi là xicăngdan là đổ xô nhau vào xem. Thậm chí những sản phẩm dung chứa nội dung bất thiện ấy lại luôn được nhanh chóng lưu truyền đến mọi ngõ ngách bằng nhiều phương tiện. Những lời nói xấu ác ý về một ai đó lập tức chiếm ngay được lòng tin, chưa cần biết điều đó có thật không, và người nói xấu đó có mưu đồ mục đích gì, chỉ cần biết người kia đang bị gọi là người xấu thì thêm mắm thêm muối vào cho xấu luôn một thể. Có ai đó thường làm bao việc tốt, thì sự công nhận nhiều khi là rất hời hợt, phần lớn còn nghi hoặc không biết có tốt thật vậy không, nhưng cứ hể sa chân sểnh miệng một việc gì đó không hay là bao nhiêu công sức tấm lòng của họ rơi tuột hết, trong mắt mọi người họ đã trở thành một kẻ xấu.

Cũng vậy với những người chẳng may vướng vào vòng lao lý cho dù thích đáng hay không thích đáng, thì cái bản án đó sẽ đeo nặng suốt đời trong cộng đồng. Rằng đã xấu một lần thì mãi là người xấu, đã sai một lần thì mãi là người sai, có bao cố gắng khắc phục lỗi lầm thì chỉ thuyết phục được một số ít thân tình, còn thì xã hội vẫn cứ đóng đinh vào định kiến. Nếu có hỏi thì hẳn trăm người sẽ trả lời như một “Xấu thì ai mà ưa”. Không ưa, nhưng thích nhìn cái xấu của người khác để có cảm giác mình tốt, không ưa nhưng thích soi mói chuyện xấu của người khác để tỏ ra mình hay, không ưa những thích đàm tiếu về cái xấu của người khác để thấy mình đẹp. Vậy đó, do tâm lý này mà xã hội có những nhốn nháo xô bồ các thang bậc giá trị. Nhập nhằng lẫn lộn vàng thau bởi những cách nhìn không tỉnh táo, thiên kiến, độ kỵ.

Trong khi, đã là một con người bình thường giữa một cuộc sống bình thường, ai cũng có một vài điểm chưa tốt, ai cũng có một đôi khi sai sót, ai cũng có một vài lúc nông nổi, và ai thì cũng có những mặt tốt những việc tốt rất đáng được ngợi khen.

Vì vậy mà : Hỡi con người, hãy công tâm một chút, hãy rộng lòng một chút, và hãy bớt chú tâm vào những cái xấu của người khác, may ra, cuộc sống này sẽ được sống đúng với giá trị thật của nó hơn.


Đàm Lan

 

 

Gửi ý kiến của bạn
Tên của bạn
Email của bạn